Zwemmende ratten en onvoorzichtige fotografen: nepnieuws over cruiseschip MV Hondius circuleert nog steeds
In dit artikel:
Het cruiseschip MV Hondius, waar vorige maand een hantavirusuitbraak drie doden veroorzaakte, meerde op 18 mei aan in Rotterdam. De overgebleven opvarenden blijven daar enkele weken in quarantaine in containerwoningen. Het merendeel van de passagiers was al eerder geëvacueerd in de haven van Granadilla op Tenerife. Rond de sanitaire risico’s ontstonden de voorbije weken twee hardnekkige, maar onjuiste verhalen; die door VRT NWS werden gecheckt.
1) Zwemmende ratten verspreiden het Andes-hantavirus naar het vasteland?
- De Canarische regio-president Fernando Clavijo uitte de vrees dat besmette ratten vanaf het schip naar de kust zouden kunnen zwemmen en het virus op Tenerife vestigen. Hij stuurde op 9 mei een rapport naar de Spaanse minister van Volksgezondheid dat bewijs voor die angst leek te leveren, maar de opbouw van dat stuk suggereert dat het met een AI-chatbot is gemaakt.
- Sommige rattensoorten, zoals de zwarte en bruine rat, zijn inderdaad goede zwemmers en kunnen van schepen naar wal komen. Maar het specifieke hantavirus van deze uitbraak is de Andesvariant, waarvan in de natuur de Patagonische langstaartige dwergrijstrat (Oligoryzomys longicaudatus) het belangrijkste reservoir is. Die soort komt niet neer op de gangbare zwarte/bruine ratten.
- Zwarte en bruine ratten kunnen wel andere hantavirussen dragen, zoals het Seoulvirus, maar dat geeft een ander ziektebeeld en is voor zover bekend niet van mens op mens overdraagbaar. Seropositieve vondsten van het Andesvirus bij gewone ratten zijn zeer zeldzaam en betreft afwijkende gevallen in Zuid-Amerika.
- Zowel de Wereldgezondheidsorganisatie als de schipoperator Oceanwide Expeditions melden dat er geen aanwijzingen zijn voor ratten of andere knaagdieren aan boord van de Hondius. De leidende hypothese blijft dat één of meerdere passagiers aan land besmet raakten en het virus vervolgens aan boord van mens op mens verspreidde.
- Onderzoeken in Ushuaia (Argentinië) naar mogelijke besmette knaagdieren lopen nog; die stad is geen voor de hand ligende vindplaats van de langstaartdwergrijstrat en sinds invoering van meldplicht in de regio zijn daar geen menselijke hantavirusgevallen geregistreerd. Omdat de incubatietijd van hantavirussen soms weken kan zijn en het Nederlandse koppel dat als vroegste patiënten wordt gezien al maanden in Zuid-Amerika verbleef en noordelijker regio’s had bezocht, is besmetting op het vasteland vóór de inscheping aannemelijker dan overdracht door een schip-rat.
2) Foto van onbeschermde fotograaf tijdens evacuatie zou betrekking hebben op de Hondius?
- Op sociale media circuleert een foto met mensen in beschermpakken die een patiënt vervoeren en een fotograaf zonder bescherming op de trap. Die afbeelding wordt in sommige berichten gebruikt om de evacuatie op de Hondius in twijfel te trekken.
- VRT traceerde de foto met Google Lens: de opname is van mei 2025 en toont een MARSEC-25 oefening in de haven van Almería — een getrainde simulatie van een ebola-scenario. Omdat het een oefening betrof, droegen verslaggevers geen beschermende pakken. De foto heeft dus geen relatie met de Hondius of het hantavirus-incident.
Kernconclusie: de bewering dat besmette ratten van de Hondius massaal naar wal zouden zwemmen en daar het Andesvirus zouden verspreiden, berust op onterechte aannames en verwart soorten- en virusreservoirs. Evenmin is de circulerende foto afkomstig van de daadwerkelijke evacuatie van de Hondius. Beide verhalen zijn misleidend; de beschikbare aanwijzingen wijzen naar een menselijke bron van besmetting op het vasteland en er is geen bewijs voor rodentiële verspreiding vanaf het schip.